ฟื้น "หุ่นหลวง" มหรสพสมโภช

งานพระราชพิธีถวายพระเพลิง พระบรมศพในหลวง ร.9



"หุ่นหลวง" หนึ่งในการแสดงมหรสพสมโภช เนื่องในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช โดยกรมศิลป์รื้อฟื้นการแสดงขึ้นมาอีกครั้ง ภายหลังสูญหายตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ด้วยการนำตอน "หนุมานเข้าห้องนางวารินทร์" มาจัดแสดง ซึ่งหุ่นหลวงถือเป็นมหรสพหลวงในงานพระราชพิธีสำคัญ ๆ ของพระมหากษัตริย์ เปรียบเป็นหุ่นในราชสำนักต้นกรุงรัตนโกสินทร์ แต่เมื่อความนิยมลดลง ทำให้การแสดงขาดการสืบทอดไป



สำหรับประวัติความเป็นมา หาย้อนกลับไปสืบค้นข้อมูล พบว่ามีการแสดงหุ่นหลวงครั้งสุดท้ายในงานออกพระเมรุมาศพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่หลังจากนั้นไม่พบข้อมูลว่ามีการจัดแสดงที่ใดอีก อาจเพราะช่วงนั้นเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรม การแสดงหุ่นหลวงจึงค่อยๆ เลือนหายไป ก่อนที่จะถูกรื้อฟื้นนำหุ่นหลวงมาจัดแสดงอีกครั้งในงานออกพระเมรุมาศในหลวง รัชกาลที่ 9



"หุ่นหลวง" เป็นมหรสพที่มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา แต่สูญหายไปตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เนื่องจากตัวหุ่นมีขนาดใหญ่ มีเส้นใยที่ใช้เชิดจำนวนมาก ต้องใช้ผู้มีความรู้ความสามารถสูงเรื่องการรำ โดยครั้งนี้ กรมศิลป์รื้อฟื้นและให้สำนักช่างสิบหมู่จัดสร้างขึ้นใหม่เมื่อปี 2559 จำนวน 3 ตัว ประกอบด้วย หุ่นพระ หุ่นนาง และ หุ่นหนุมาน ซึ่งในงานมหรสพสมโภชครั้งนี้ ถือเป็นครั้งแรกที่มีการสืบทอดมหรสพหุ่นหลวงนับแต่เลือนหายไป


ขณะเดียวกัน ผู้เชิดในการแสดงนี้ได้ศึกษาวิธีเชิดหุ่นจากครู อาจารย์ที่มีประสบการณ์ และในครั้งนี้มีการคัดเลือกผู้หญิงเข้ามาแสดงหุ่นหลวง ถือเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ตั้งแต่โบราณกาล เนื่องจากก่อนหน้านี้จะใช้ผู้ชายเป็นผู้แสดงทั้งหมด



นางอัญชลิกา สิงหาคม นาฏศิลปินสำนักสังคีต หนึ่งในผู้แสดงหุ่นหลวงในครั้งนี้บอกเล่าว่า “หุ่นหลวงที่ใช้แสดงผู้บังคับต้องดูแลอย่างดี ตั้งแต่การร้อยเชือกทุกเส้น รวมถึงการเย็บ ปัก ถักรอยชุดของหุ่นหลวงเองทั้งหมด โดยทำการฝึกซ้อมหนักมาตลอด 1 เดือนเต็ม ซึ่งปกติต้องใช้เวลานานนับปีเลยทีเดียว เพราะต้องใช้การสัมผัสเส้นบังคับให้เกิดความสัมพันธ์เข้ากับหุ่นให้เหมือนเป็นหนึ่งเดียวกันระหว่างคนกับหุ่น”



"ตนเองก็รู้สึกภูมิใจมากที่ได้รับเลือกจากผู้ใหญ่ที่ให้โอกาสมาร่วมแสดง เพื่อถวายงานครั้งสุดท้ายให้กับในหลวงรัชกาลที่ 9 ซึ่งการทำงานในครั้งนี้มันมีทั้งความเศร้าและความรัก ครั้งหนึ่งเคยมีโอกาสเล่นต่อหน้าพระพักตร์ของพระองค์ท่านที่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เราเล่นด้วยความภูมิใจ แต่ครั้งนี้เราได้เล่นในงานที่ไม่มีใครอยากให้เกิด จังทำให้เกิดความรู้สึกเศร้าอย่างบอกไม่ถูก เศร้าเพราะความคิดถึงพระองค์ท่าน แต่ตนก็ตั้งใจจะถวายงานในครั้งนี้ให้ดีที่สุด เพื่อให้พระองค์ท่านที่ทอดพระเนตรอยู่บนสรวงสวรรค์ และจะทำให้คนไทยได้รู้จักสิ่งที่เป็นไทย วัฒนธรรมไทย เพื่อสืบสานต่อไปจนจวบชีวิตของครูเอง”



การแสดงมหรสพสมโภชในงานออกพระเมรุ ถือเป็นประเพณีที่มีมาแต่ครั้งโบราณ โดยมีจุดประสงค์ให้ประชาชน และถือว่าเป็นงานออกทุกข์ในเวลาเดียวกัน ซึ่งการแสดงมหรสพสมโภชครั้งนี้ ครู อาจารย์ นาฏศิลปินทุกหมู่เหล่าต่างฝึกซ้อมอย่างขะมักเขม้น เพื่อเป็นการสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร


PPTV PHOTO #อำพล ทองเมืองหลวง