เรียนรู้อย่างรื่นรมย์ ที่พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน


พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน พระราชวังริมทะเลในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ก่อสร้างตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๔๖๖-๒๔๖๗ กาลเวลากว่าหนึ่งศตวรรษมิได้กัดเซาะเรื่องราวในอดีตให้เลือนไป ทางตรงข้ามคุณค่าแห่งประวัติศาสตร์อันเกี่ยวเนื่องสัมพันธ์กับผู้คนและสภาพแวดล้อม ที่อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี กลับยิ่งเพิ่มพูน และกระจ่างชัดขึ้นทุกขณะ


ซากก้อนหินและอิฐเก่าที่เผยโฉมจากการขุดสำรวจทางโบราณคดีในปัจจุบัน บริเวณด้านหน้าและด้านหลังพระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์ ด้านหน้าหมู่พระนั่งสมุทรพิมาน และหมู่พระที่นั่งพิศาลสาคร(เขตฝ่ายใน) เป็นการสืบค้นร่องรอยแนวถนนโบราณเมื่อแรกก่อสร้าง ซึ่งปรากฏในเอกสารจดหมายเหตุหนังสือโต้ตอบระหว่างวิศวกร นาม ชาร์ลส์ เบอเกอแลง (Charles Beguelin) นายช่างชาวสวิสประจำกรมศุขาภิบาล กับ เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ผู้กำกับดูแลการก่อสร้าง


ผลการขุดสำรวจเบื้องต้นมีทั้งยืนยันตามเอกสารและแตกต่างออกไปในรายละเอียด เช่น ความกว้างของถนน คันขอบถนนซึ่งไม่ปรากฏตรงพื้นที่ฝ่ายใน โดยแผนงานทางโบราณคดีในอนาคตนั้นนักโบราณคดีวางเป้าหมาย ขุดสำรวจหาแนวรางรถไฟพิเศษที่สร้างเชื่อมต่อจากสถานีห้วยทรายเหนือ สำหรับขนส่งลำเลียงข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ เข้าสู่เขตพระราชวังริมทะเล ซึ่งบัดนี้ไม่เหลือร่องรอยใดๆ แล้ว


นอกจากนี้ยังอาจขุดสำรวจฐานซากอาคารเรือนของคณะขุนนางในรัชกาลที่ ๖ ริมทะเลด้านนอกประตูเสด็จฯ อันปรากฏอยู่ในผังดั้งเดิมของพระราชวัง


ขณะที่งานขุดสำรวจใต้ดินเริ่มดำเนินไป ก่อนหน้านี้งานบูรณะซ่อมแซมหมู่พระที่นั่งได้ดำเนินการไปล่วงหน้าหลายปีแล้ว โดยอิงหลักการบูรณะตามแบบแผนวิศวกรรมดั้งเดิมของพระราชวังไม้สักทองอันโอ่โถง


สถาปนิกยังตรวจวิเคราะห์ชั้นสี และสีดั้งเดิมที่ทาทาบลงบนเนื้อไม้ โดยเลือกค้นหาพื้นที่ผิววัสดุที่ถูกปิดทับด้วยโครงสร้างหรืองานตกแต่ง เช่น ภายใต้กล่องไม้เดินสายไฟ อีกแนวทางหนึ่งคือการขูดชั้นสีพื้นผิวปกติซึ่งผ่านการทำสีไปแล้ว


ผลการตรวจวิเคราะห์พบสีดั้งเดิมเป็นลักษณะสีเขียวอมเทา ไม่มีตัดขอบหรือเดินเส้น สถาปนิกสันนิษฐานว่าสีเขียวนี้น่าจะเป็นสีเขียวไข่กาซึ่งเป็นสีในกลุ่มไทยโบราณ นอกจากนี้ยังพบการใช้สีชมพูทาที่ผนังคอนกรีตพระที่นั่งเสวกามาตย์ด้านทิศเหนือ และผนังพระที่นั่งท้องพระโรงด้านทิศตะวันตก ส่วนเสาคอนกรีตชั้นหนึ่ง ในเอกสารจดหมายเหตุระบุว่าใช้สี lime paint สถาปนิกได้ส่งตัวอย่างวัสดุสีน้ำปูนที่ทาเสาเข้าห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์แล้ว


ระหว่างกระบวนการศึกษานี้ ยังพบตัวอักษรจีนบนผิวไม้โครงสร้างหลังคาหลายตำแหน่ง เป็นการระบุตำแหน่งวัสดุที่ทำการติดตั้ง บอกให้รู้ว่าช่างก่อสร้างและช่างฝีมือสมัยแรกน่าจะเป็นช่างชาวจีนจำนวนหนึ่ง


บริเวณนอกประตูเสด็จฯ เลียบริมทะเลไปไม่ไกลปรากฏอาคารร่วมสมัยอีกแห่ง นั่นคือ เรือนเจ้าพระยารามราฆพ เรือนกึ่งไม้กึ่งปูนสองชั้น ในบริเวณที่เคยเป็นที่ตั้งของเรือนเหล่าขุนนางผู้ตามเสด็จฯ เมื่อกว่าหนึ่งร้อยปีก่อน ซึ่งบัดนี้เหลืออยู่เพียงหลังเดียวเท่านั้น


กระบวนการศึกษาวิจัยภายในพระราชนิเวศน์มฤคทายวันยังรวมถึงงานด้านศิลปวัฒนธรรม ทั้งวรรณคดี ดนตรีไทย ศิลปะ อาหารคาวหวาน การจัดสวน ล้วนเป็นส่วนหนึ่งขององค์ความรู้แบบสหสาขา


ระหว่างทางเดินเลียบทะเล มีการอนุรักษ์พืชชายหาดให้ได้ศึกษาพืชพันธุ์ดั้งเดิมในพื้นที่นี้

นอกจากเป็นโบราณสถาน และเป็นพระราชวังแล้ว ที่นี่จึงมีสถานะเป็นพิพิธภัณฑ์เพื่อการเรียนรู้และรื่นรมย์แห่งสำคัญของจังหวัดเพชรบุรี การได้เดินช้าๆ สูดอากาศบริสุทธิ์ จิบชาแกล้มขนมไทย ฟังเสียงคลื่นเคล้าเสียงบรรเลงดนตรีไทยแสนไพเราะ รายรอบด้วยต้นไม้ใหญ่หาชมยากจำนวนมาก นับเป็นความสุขอย่างหนึ่งที่ใครๆ ก็สัมผัสได้


(หมายเหตุ - พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เปิดให้เข้าเยี่ยมชมทุกวัน ยกเว้นวันพุธ ค่าผ่านประตูคนละ ๓๐ บาท หมู่พระที่นั่งอยู่ระหว่างการบูรณะจึงงดการเยี่ยมชมชั้นบน)


๑. การขุดสำรวจทางโบราณคดี แนวถนนสมัยรัชกาลที่ ๖


๒. ชั้นดินแสดงแนวถนนโรยหินดั้งเดิม เขตฝ่ายใน


๓.อักษรจีนเขียนกำกับตำแหน่งไม้โครงหลังคา